آیا از پیرسینگ هپاتیت یا ایدز می‌گیریم؟ خطر واقعی و راه پیشگیری

خطر واقعی انتقال هپاتیت B، هپاتیت C و HIV از پیرسینگ: چرا سوزن یک‌بارمصرف استریل تقریباً بدون خطر است، چرا پیرسینگ پارتی و خانگی خطرناک است و بعد از تماس مشکوک چه کنیم.

نوشته و بازبینی‌شده توسط: علی کلاهی (پیرسر و مدرس حرفه‌ای پیرسینگ با بیش از دو دهه تجربه) | دسته: ایمنی و سلامت | زمان مطالعه: ۱۴ دقیقه | تاریخ انتشار:

آیا واقعاً از پیرسینگ هپاتیت یا ایدز می‌گیریم؟

پاسخ کوتاه: بله، از نظر تئوری ممکن است؛ ویروس‌های هپاتیت B، هپاتیت C و HIV از راه خون منتقل می‌شوند و سوزن یا ابزار آلوده‌ای که برای چند نفر استفاده شود می‌تواند آن‌ها را جابه‌جا کند. اما در استودیویی که سوزن یک‌بارمصرف را در پاکت مهروموم‌شده جلوی چشم شما باز می‌کند، ابزار فلزی را در اتوکلاو استریل می‌کند و دستکش می‌پوشد، این خطر عملاً به صفر نزدیک می‌شود. موارد واقعی انتقال، تقریباً همیشه به پیرسینگ خانگی، «پیرسینگ پارتی» با سوزن مشترک یا مراکزی برمی‌گردد که ابزار را با اسپری «ضدعفونی» می‌کنند و استریل نمی‌کنند.

زیور تیتانیوم ایمپلنت استریل برای پیرسینگ ایمن - فروشگاه علی پیرسینگ

کدام بیماری‌ها از راه سوزن منتقل می‌شوند؟

سه ویروس مهم «خون‌زاد» (bloodborne) وجود دارد که در بحث پیرسینگ مطرح می‌شود. هپاتیت B (HBV) مقاوم‌ترین آن‌هاست؛ طبق ویکی‌پدیا این ویروس می‌تواند در خون خشک‌شده روی سطوح تا حدود یک هفته زنده و عفونت‌زا بماند و مقدار بسیار کمی خون برای انتقال آن کافی است. هپاتیت C (HCV) هم مقاومت نسبتاً خوبی بیرون بدن دارد و رایج‌ترین عامل هپاتیت مزمن ناشی از سوزن مشترک است. HIV برعکس این دو، بیرون بدن شکننده است و با خشک‌شدن خون به‌سرعت غیرفعال می‌شود؛ به همین دلیل خطر انتقال آن از یک سوزن که چند دقیقه بیرون مانده، به‌مراتب کمتر از هپاتیت B است، اگرچه صفر نیست.

مکانیسم انتقال در هر سه یکی است: خون یا مایع بدن فرد آلوده باید مستقیماً وارد بافت زیر پوست فرد سالم شود. در پیرسینگ این اتفاق فقط وقتی می‌افتد که سوزن، زیور، پنس یا حتی دستکشی که به خون نفر قبل آغشته شده، بدون استریل‌شدن به شما برسد. طبق MedlinePlus ابزار غیراستریل، عامل اصلی عفونت‌های خونی مرتبط با پیرسینگ و تاتو است و کلینیک مایو نیز هپاتیت B و C و HIV را جزو عوارض احتمالی تجهیزات آلوده فهرست می‌کند. یعنی مسئله «پیرسینگ» نیست؛ مسئله ابزار مشترک است.

چرا سوزن یک‌بارمصرف مهروموم‌شده تقریباً بدون خطر است؟

چک‌لیست انتخاب استودیو پیرسینگ ایمن: سوزن مهروموم، اتوکلاو، دستکش

سوزن پیرسینگ حرفه‌ای در کارخانه با گاز اتیلن‌اکساید یا پرتو گاما استریل می‌شود و در یک پاکت تکی با لبهٔ حرارتی بسته می‌ماند. تا لحظه‌ای که آن پاکت باز نشده، هیچ ویروسی از هیچ مشتری قبلی نمی‌تواند روی آن باشد، چون سوزن هرگز با کسی تماس نداشته است. بعد از استفاده هم مستقیم به سیف‌تی‌باکس می‌رود و کسی آن را دوباره استفاده نمی‌کند. وقتی این زنجیره رعایت شود، سوزن به عنوان ناقل بیماری از معادله حذف می‌شود.

باقی ماجرا ابزار فلزی چندبارمصرف است: پنس، لولهٔ دریافت و تیپر. این‌ها قبل از هر مشتری در اتوکلاو با بخار تحت فشار استریل می‌شوند و در پاکت با نوار اندیکاتور بسته می‌مانند. اندیکاتور بعد از سیکل تغییر رنگ می‌دهد و همین تغییر رنگ، مدرک شماست. استریل‌سازی پیرسینگ و استانداردهای بهداشتی تفاوت اتوکلاو با «ضدعفونی با اسپری» را باز کرده است؛ خلاصه‌اش این است که اسپری الکلی تعداد میکروب را کم می‌کند اما ویروس هپاتیت B و اسپور باکتری را تضمین‌شده از بین نمی‌برد. طبق توصیهٔ انجمن پیرسرهای حرفه‌ای (APP)، سوزن یک‌بارمصرف، اتوکلاو با تست اسپور دوره‌ای و دستکش تازه برای هر مرحله، حداقل استاندارد یک استودیوی ایمن است.

تفنگ پیرسینگ کجای این داستان است؟

تفنگ‌های گوشواره‌زنی پلاستیکی‌اند و قابل اتوکلاو نیستند؛ فقط کارتریج گوشواره تعویض می‌شود و بدنهٔ دستگاه که می‌تواند به ترشح یا ریزقطره‌های خون نفر قبل آغشته باشد، برای همه یکی است. به همین دلیل بسیاری از سازمان‌های حرفه‌ای تفنگ را برای غضروف ممنوع و برای لوب هم نامطلوب می‌دانند. اگر می‌خواهید بدانید چرا پیرسینگ با تفنگ در مقابل سوزن از نظر بهداشتی هم مشکل دارد، آن مقاله را بخوانید؛ همین موضوع دربارهٔ آنژیوکت به جای سوزن پیرسینگ نیز صادق است وقتی کسی آن را برای بیش از یک نفر استفاده کند.

پیرسینگ پارتی و پیرسینگ خانگی: ناقل واقعی

اصطلاح «پیرسینگ پارتی» به مهمانی‌هایی گفته می‌شود که یک نفر با یک بسته سوزن، یا بدتر، با یک سوزن و یک فندک، برای چند دوست پیرسینگ می‌زند. همین‌جاست که تقریباً همهٔ گزارش‌های واقعی انتقال هپاتیت از پیرسینگ شکل می‌گیرد. سوزنی که در آتش گرفته می‌شود استریل نمی‌شود؛ حرارت فندک نه یکنواخت است، نه به اندازهٔ کافی طولانی، و دودهٔ آن خودش آلودگی است. سوزن خیاطی، سنجاق و گوشوارهٔ نفر قبلی هم همین وضع را دارند. اگر یک نفر در آن جمع حامل بی‌علامت هپاتیت B باشد (و بسیاری از حاملان از بیماری خود خبر ندارند)، بقیه در معرض خطر جدی هستند.

پیرسینگ خانگی تنها هم بی‌خطر نیست. سوزنی که از داروخانه می‌خرید ممکن است استریل باشد، اما دست‌ها، سطح کار، الکل ناقص و گوشواره‌ای که قبلاً کسی استفاده کرده، همه مسیر ورود آلودگی‌اند؛ پیرسینگ خانگی چقدر خطرناک است؟ این سناریوها را یک‌به‌یک بررسی کرده است. مسئلهٔ آرایشگاه‌ها و مراکز غیرتخصصی هم شبیه همین است: ابزار مشترک، بدون اتوکلاو و بدون سیف‌تی‌باکس؛ پیرسینگ در آرایشگاه یا استودیو؟ دلیل تفاوت را توضیح می‌دهد.

جدول: در استودیو دقیقاً چه چیزی را چک کنیم؟

این جدول را قبل از نشستن روی صندلی مرور کنید. هر ردیف یک نقطهٔ احتمالی انتقال خون را می‌بندد.

موردچه باید ببینیداگر ندیدید
سوزنپاکت تکی مهروموم با تاریخ استریل، جلوی چشم شما باز شودبلند شوید و بروید
پنس و ابزار فلزیاز پاکت اتوکلاو با نوار اندیکاتور تغییر رنگ‌داده بیرون بیایدبپرسید اتوکلاو کجاست؛ نبود = نروید
اتوکلاودستگاه در محل و دفتر ثبت سیکل یا تست اسپور دوره‌ای«با اسپری استریل می‌کنیم» پاسخ قابل قبولی نیست
دستکشنیتریل تازه، بعد از لمس هر سطح غیراستریل تعویض شوددستکش تکراری یعنی آلودگی متقاطع
زیور اولیهتیتانیوم ایمپلنت، از بستهٔ استریل یا اتوکلاوشدهزیور «امتحانی» از ویترین ممنوع
سیف‌تی‌باکسظرف زرد یا قرمز مخصوص اجسام تیز کنار میزسوزن در سطل معمولی = احتمال استفادهٔ مجدد
سطح کارشان یک‌بارمصرف یا سطح ضدعفونی‌شده جلوی شماسطح مشترک با مشتری قبل

اگر می‌خواهید این چک‌لیست را با سوال‌های دقیق‌تر کامل کنید، سوالاتی که باید از متخصص پیرسینگ بپرسید و چک‌لیست انتخاب سالن پیرسینگ دقیقاً برای همین لحظه نوشته شده‌اند. یک پیرسر حرفه‌ای از این سوال‌ها ناراحت نمی‌شود؛ برعکس، خوشحال می‌شود که مشتری‌اش فرق استریل و ضدعفونی را می‌داند.

واکسن هپاتیت B: ساده‌ترین بیمهٔ شما

از میان سه ویروس، فقط برای هپاتیت B واکسن مؤثر وجود دارد و خوشبختانه در ایران این واکسن از اوایل دههٔ هفتاد جزو برنامهٔ واکسیناسیون نوزادان است؛ یعنی بیشتر افرادی که بعد از آن سال‌ها به دنیا آمده‌اند سه دوز آن را در کودکی دریافت کرده‌اند. اگر مطمئن نیستید، یک آزمایش سادهٔ آنتی‌بادی (anti-HBs) نشان می‌دهد ایمنی دارید یا نه و در صورت نیاز می‌توانید دوره را (سه دوز در بازهٔ حدود شش ماه) تکمیل کنید. برای هپاتیت C و HIV واکسنی نیست و تنها راه، پیشگیری از تماس با خون است.

نکتهٔ مهم: واکسن هپاتیت B دلیلی برای بی‌خیالی نسبت به استریل بودن ابزار نیست. واکسن فقط یکی از سه ویروس را می‌پوشاند و ضمناً از عفونت‌های باکتریایی موضعی که شایع‌ترین عارضهٔ پیرسینگ هستند هیچ محافظتی نمی‌کند. کسانی که بیماری کبدی زمینه‌ای، نقص ایمنی یا شرایط خاص دارند بهتر است قبل از پیرسینگ با پزشک مشورت کنند؛ چه کسانی نباید پیرسینگ بزنند؟ این گروه‌ها را فهرست کرده است.

بعد از یک تماس مشکوک چه کنیم؟

راهنمای تصمیم‌گیری: چه زمانی بعد از پیرسینگ باید به پزشک مراجعه کرد

فرض کنید پیرسینگ زده‌اید و حالا شک دارید سوزن مشترک بوده یا در پارتی با وسیلهٔ غیراستریل سوراخ شده‌اید. اول این که وحشت نکنید، اما تعلل هم نکنید. همان روز یا نهایتاً ظرف چند روز به پزشک (ترجیحاً متخصص عفونی یا مرکز مشاورهٔ بیماری‌های رفتاری) مراجعه کنید. برای HIV، داروی پیشگیری بعد از تماس (PEP) وجود دارد که هرچه زودتر و معمولاً تا ۷۲ ساعت بعد از تماس شروع شود مؤثرتر است. برای هپاتیت B اگر واکسینه نیستید، پزشک ممکن است ایمونوگلوبولین و واکسن را تجویز کند که هر چه سریع‌تر تزریق شود بهتر است.

آزمایش را کی بدهیم؟

هر سه ویروس یک «دورهٔ پنجره» دارند؛ یعنی مدتی که فرد آلوده شده ولی آزمایش هنوز منفی است. این بازه بسته به نوع تست فرق می‌کند؛ به طور کلی پزشک معمولاً یک آزمایش پایه در همان ابتدا و تکرار آن در حدود چند هفته و سپس حدود سه ماه بعد را برنامه‌ریزی می‌کند، و برای بعضی موارد پیگیری طولانی‌تر لازم است. زمان دقیق را خودتان تعیین نکنید؛ پزشک بر اساس نوع تماس و نوع تست تصمیم می‌گیرد. تا نتیجهٔ نهایی، از اهدای خون و تماس‌های پرخطر خودداری کنید.

اهدای خون بعد از پیرسینگ

حتی اگر پیرسینگ شما در بهترین استودیو زده شده باشد، سازمان انتقال خون برای هر پیرسینگ و تاتو یک دورهٔ معافیت موقت در نظر می‌گیرد که معمولاً چند ماه تا یک سال است، دقیقاً به خاطر همین دورهٔ پنجره. این قاعده به معنی «مشکوک بودن» شما نیست؛ یک احتیاط سیستمی برای دریافت‌کننده است. جزئیات و مدت دقیق را در اهدای خون بعد از پیرسینگ؛ چند ماه باید صبر کنید؟ نوشته‌ایم و اگر همزمان قصد تاتو هم دارید، پیرسینگ و تتو؛ ترتیب و فاصله را ببینید چون هر دو معافیت را دوباره از نو شروع می‌کنند.

علائم هپاتیت و HIV را با عفونت پیرسینگ اشتباه نگیرید

عفونت موضعی پیرسینگ (قرمزی، درد، ترشح زرد) هیچ ربطی به هپاتیت یا HIV ندارد و در همان محل زیور محدود می‌ماند. برعکس، هپاتیت حاد معمولاً هفته‌ها تا چند ماه بعد از تماس با علائم عمومی خودش را نشان می‌دهد: خستگی شدید، بی‌اشتهایی، تهوع، درد سمت راست بالای شکم، تیره‌شدن ادرار و زردی چشم و پوست. بسیاری از موارد هپاتیت C و بخشی از هپاتیت B اصلاً علامت حاد ندارند و سال‌ها بعد کشف می‌شوند؛ به همین دلیل آزمایش بعد از تماس مشکوک، حتی بدون علامت، لازم است. عفونت اولیهٔ HIV هم می‌تواند شبیه آنفلوانزا (تب، گلودرد، بثورات، تورم غدد لنفاوی) باشد و بعد آرام شود. اگر بعد از یک پیرسینگ غیراصولی چنین علائمی داشتید، آن را به «سرماخوردگی» نسبت ندهید؛ خونریزی طولانی و غیرعادی محل پیرسینگ هم که در خونریزی بعد از پیرسینگ شرح داده‌ایم، موضوع جداگانه‌ای است.

«در بیست و چند سال کار، هیچ‌وقت یک سوزن را برای دو نفر استفاده نکرده‌ام و پاکت را همیشه جلوی چشم مشتری باز می‌کنم، حتی اگر نپرسد. اگر جایی رفتید و پیرسر از باز کردن پاکت جلوی شما طفره رفت یا گفت «قبلاً استریل کرده‌ام»، همان لحظه بلند شوید. سوزن نو چند ده هزار تومان است؛ هپاتیت یک عمر.»

>

— علی کلاهی، متخصص پیرسینگ

سوالات متداول

آیا از پیرسینگ ایدز می‌گیریم؟

فقط اگر سوزن یا ابزاری که به خون فرد آلوده به HIV آغشته شده، بدون استریل‌شدن برای شما استفاده شود. ویروس HIV بیرون بدن شکننده است و در استودیویی که سوزن یک‌بارمصرف مهروموم را جلوی شما باز می‌کند، عملاً راهی برای انتقال وجود ندارد. خطر واقعی در پیرسینگ پارتی، پیرسینگ خانگی با وسیلهٔ مشترک و مراکزی است که ابزار را فقط با اسپری «ضدعفونی» می‌کنند.

آیا هپاتیت از سوزن پیرسینگ منتقل می‌شود؟

بله، اگر سوزن یا زیور استفاده‌شده توسط فرد دیگر دوباره برای شما به کار برود. هپاتیت B مقاوم‌ترین ویروس خون‌زاد است و می‌تواند روزها در خون خشک‌شده زنده بماند؛ هپاتیت C هم از راه سوزن مشترک به‌خوبی منتقل می‌شود. با سوزن یک‌بارمصرف مهروموم، ابزار اتوکلاوشده و دستکش تازه، این مسیر انتقال بسته می‌شود و پیرسینگ حرفه‌ای منبع شناخته‌شده‌ای برای هپاتیت نیست.

پیرسینگ پارتی چیست و چرا خطرناک است؟

جمعی دوستانه که در آن یک نفر بدون آموزش، با یک سوزن یا چند سوزن غیراستریل، برای چند نفر پیرسینگ می‌زند. خطرش این است که یک سوزن یا گوشوارهٔ مشترک، خون یک حامل بی‌علامت هپاتیت را مستقیم به بقیه منتقل می‌کند؛ ضمن اینکه سوزنی که با فندک «استریل» شده اصلاً استریل نیست. بیشتر گزارش‌های واقعی انتقال بیماری از پیرسینگ دقیقاً از همین شرایط می‌آیند، نه از استودیوهای حرفه‌ای.

واکسن هپاتیت B قبل از پیرسینگ لازم است؟

اگر بعد از اوایل دههٔ هفتاد در ایران متولد شده‌اید، به احتمال زیاد سه دوز واکسن را در نوزادی دریافت کرده‌اید. اگر مطمئن نیستید، آزمایش anti-HBs سطح ایمنی شما را نشان می‌دهد و در صورت لزوم می‌توانید دوره را تکمیل کنید. واکسن یک لایهٔ محافظت اضافه است اما جایگزین انتخاب استودیوی استریل نمی‌شود، چون هپاتیت C و HIV واکسن ندارند.

اگر فکر می‌کنم سوزن مشترک بوده، چه کار کنم؟

همان روز یا ظرف چند روز به پزشک عفونی یا مرکز مشاورهٔ بیماری‌های رفتاری مراجعه کنید. برای HIV داروی پیشگیری بعد از تماس (PEP) وجود دارد که معمولاً باید تا ۷۲ ساعت شروع شود، و برای هپاتیت B در افراد واکسینه‌نشده، ایمونوگلوبولین و واکسن تجویز می‌شود. پزشک برنامهٔ آزمایش پایه و تکرار آن را در هفته‌ها و ماه‌های بعد تعیین می‌کند؛ تا آن زمان خون اهدا نکنید.

چطور بفهمم استودیو سوزن یک‌بارمصرف استفاده می‌کند؟

بخواهید پاکت سوزن را جلوی چشم‌تان باز کنند و تاریخ استریل روی آن را ببینید. پنس و ابزار فلزی باید از پاکت اتوکلاو با نوار اندیکاتور تغییر رنگ‌داده بیرون بیاید، دستگاه اتوکلاو در محل باشد و سیف‌تی‌باکس کنار میز دیده شود. پیرسر باید دستکش نیتریل تازه بپوشد و بعد از لمس هر سطح غیراستریل آن را عوض کند. اگر هر یک از این‌ها نبود، پیرسینگ را همان‌جا انجام ندهید.

بعد از پیرسینگ چه مدت نمی‌توان خون اهدا کرد؟

سازمان انتقال خون برای پیرسینگ و تاتو یک معافیت موقت در نظر می‌گیرد که معمولاً چند ماه تا یک سال است؛ دلیل آن دورهٔ پنجرهٔ آزمایش‌های ویروسی است، نه مشکوک بودن شما یا استودیو. مدت دقیق را هنگام مراجعه از خود مرکز اهدای خون بپرسید، چون مقررات ممکن است به‌روز شود. اگر قصد اهدای خون منظم دارید، زمان پیرسینگ را با آن هماهنگ کنید.

علائم هپاتیت بعد از پیرسینگ چیست؟

هپاتیت حاد معمولاً هفته‌ها تا چند ماه بعد از تماس با خستگی شدید، بی‌اشتهایی، تهوع، درد سمت راست بالای شکم، تیره‌شدن ادرار و زردی چشم و پوست ظاهر می‌شود؛ اما بسیاری از موارد اصلاً علامت حاد ندارند. این علائم با عفونت موضعی پیرسینگ (قرمزی و ترشح در محل زیور) کاملاً فرق دارد. اگر پیرسینگ غیراصولی زده‌اید، حتی بدون علامت، آزمایش را عقب نیندازید.

جمع‌بندی

هپاتیت B، هپاتیت C و HIV از راه خون و ابزار مشترک منتقل می‌شوند، نه از خود عمل پیرسینگ. سوزن یک‌بارمصرف مهروموم که جلوی چشم شما باز می‌شود، ابزار اتوکلاوشده با اندیکاتور، دستکش تازه و سیف‌تی‌باکس، چهار حلقه‌ای هستند که این مسیر را می‌بندند؛ پیرسینگ پارتی، پیرسینگ خانگی و مراکز بدون اتوکلاو همان جایی هستند که این حلقه‌ها پاره می‌شوند. چک‌لیست انتخاب سالن پیرسینگ را قبل از هر مراجعه مرور کنید.

اگر تماس مشکوکی داشته‌اید، تعلل نکنید و همان روز به پزشک مراجعه کنید تا پیشگیری بعد از تماس و برنامهٔ آزمایش برایتان تعیین شود. و اگر می‌خواهید پیرسینگ‌تان با سوزن یک‌بارمصرف استریل، اتوکلاو و زیور تیتانیوم ایمپلنت زده شود، وقت خود را در استودیوی ما رزرو کنید.

منابع و مطالعهٔ بیشتر

توصیه‌های بالینی این مقاله با منابع مستقل زیر مطابقت داده شده‌اند:

مقالات مرتبط

فروشگاه پیرسینگ | رزرو نوبت پیرسینگ | همه مقالات ایمنی و سلامت | همه مقالات